Στο πλαίσιο των εργασιών του 10ου Παγκοσμίου Συνεδρίου Θρακών ο κ. Γεώργιος Κρεμλής, Προϊστάμενος της Διοικητικής Μονάδας Πολιτικής Συνοχής και Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπογράμμισε τη γεωπολιτική θέση της Θράκης και δη της Αλεξανδρούπολης, επισημαίνοντας ότι με τη σωστή αξιοποίηση του λιμανιού και την ύπαρξη στρατηγικού σχεδιασμού, η Αλεξανδρούπολη μπορεί να μετατραπεί σε αξιόλογο ενεργειακό κόμβο και διαμετακομιστικό κέντρο συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής.
Ακολουθεί η εισήγηση του κ. Κρεμλή:
Η ανάπτυξη της Θράκης: πρόκληση & πρόσκληση για όλους
Η Θράκη είχε πάντα μια εξέχουσα γεωπολιτική θέση. Σταυροδρόμι μεταξύ Βορρά/Νότου και Ανατολής/Δύσης. Εξακολουθεί να την έχει και σήμερα ιδιαίτερα μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου και τη διεύρυνση της ΕΕ. Πύλη από και προς τα Βαλκάνια, και ειδικότερα τη Βουλγαρία & τη Ρουμανία. Πύλη από και προς την Τουρκία, υποψήφιο κράτος μέλος, με την οποία συνορεύει ανατολικά. Η γεωπολιτική της θέση την καθιστά και ενεργειακό κόμβο, απ´όπου προγραμματίζεται να περάσουν σημαντικοί αγωγοί φυσικού αερίου, όπως ο TAP ως προέκταση του TANAP, ο πολιτικά μετέωρος αγωγός Turkish Stream, και ο κάθετος αγωγός προς τη Βουλγαρία (IGB).
Η Εγνατία οδός, ένα από τα μεγαλύτερα Διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών της ΕΕ, επιτρέπει στη Θράκη εύκολη διασύνδεση και προσβασιμότητα και δημιουργεί ιδανικές συνθήκες ανάπτυξής της αφού αναιρεί τη γεωγραφική απομόνωση που γνώρισαν στο παρελθόν πολλές από τις περιοχές της. Η κατασκευή των κάθετων αξόνων από και προς την Εγνατία θα ενισχύσει το εν λόγω πλεονέκτημα.
Το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης αποκτά κομβικό ρόλο στις σχέσεις βορρά/νότου και ως προς τη Μαύρη θάλασσα εφόσον υλοποιηθεί ο προγραμματισμός για κατασκευή LNG και, ενδεχομένως, και για εγκαταστάσεις CNG. LNG και CNG μπορούν να τροφοδοτήσουν τον IGB με αέριο τόσο από τις ΗΠΑ (shale gas) όσο και από το Ισραήλ, την Κύπρο ή το Qatar εμπλουτίζοντας έτσι το φάσμα ενεργειακής προέλευσης. Εξάλλου με τη διαπλάτυνση της Διώρυγας του Σουέζ και την αύξηση των μεταφορών τα ελληνικά λιμάνια αλλά και η ελληνική ναυτιλία θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο πλαίσιο του παγκόσμιου διαμετακομιστικού εμπορίου. Αποθηκευτικοί χώροι για containers ως επέκταση των αντιστοίχων του Πειραιά θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, ενώ θα μπορούσε να προωθηθεί και η σκέψη για ''ελεύθερη οικονομική ζώνη'' στην περιοχή, με όλα όμως τα εχέγγυα που μια τέτοια ζώνη πρέπει να έχει ώστε να είναι σύμφωνη με το δίκαιο της ΕΕ.
Η Θράκη έχει ένα ακόμη πλεονέκτημα - που ορισμένοι θα μπορούσαν να το χαρακτηρίσουν μειονέκτημα. Είναι περιφέρεια λιγότερο ανεπτυγμένη με αποτέλεσμα το μερίδιο της από το ΣΕΣ να είναι το μεγαλύτερο και οι όροι χρηματοδότησης να είναι οι πιο ευνοϊκοί.
Όλα τα παραπάνω, αποτελούν μοναδικά συγκριτικά πλεονεκτήματα, τα οποία όμως πρέπει να αξιοποιηθούν προκειμένου να λειτουργήσουν πολλαπλασιαστικά και να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη για την περιοχή και τους Θρακιώτες.
Δυστυχώς η Διοίκηση, αιρετή και κρατική, δεν μπόρεσε διαχρονικά να αξιοποιήσει επαρκώς τα προηγούμενα πακέτα ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, με αποτέλεσμα η Θράκη να εξακολουθεί να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση σε σχέση με άλλες Περιφέρειες. Της προσφέρεται η δυνατότητα αυτή με την τρέχουσα προγραμματική περίοδο η οποία πρέπει για τη Θράκη να έχει στρατηγικό και όχι αποσπασματικό χαρακτήρα.
Τι πρέπει να γίνει: διαδικασίες και εργαλεία
Καταρχάς είναι απαραίτητος ο στρατηγικός σχεδιασμός ο οποίος μπορεί να στηριχθεί στο ΠΕΠ της Θράκης (και Ανατολικής Μακεδονίας) για τους επί μέρους άξονες χρηματοδότησης αλλά θα πρέπει να αξιοποιήσει και τα Εθνικά Επιχειρησιακά Προγράμματα από τα οποία η Θράκη μπορεί λόγω, των ιδιαιτεροτήτων της, να απορροφήσει ίσως το μεγαλύτερο μέρος. Αυτό που είναι σημαντικό είναι να γίνει η κατάλληλη προετοιμασία και ωρίμανση έργων, όχι μόνο επί χάρτου αλλά και με τις απαραίτητες μελέτες. Χρηματοδοτικά εργαλεία και τεχνική υποστήριξη από το Jessica, το Jaspers, το ELENA μπορούν να βοηθήσουν προς την κατεύθυνση αυτή για την προετοιμασία "project pipelines".
Παράλληλα θα πρέπει να αξιοποιηθούν όλες οι δυνατότητες εδαφικής συνεργασίας στο πλαίσιο του Interreg αλλά και του LIFE. Η τεχνογνωσία μας στον τομέα των προγραμμάτων αυτών θα επιτρέψει στη Χώρα να είναι o lead partner σε σειρά προγραμμάτων που θα έχουν αμοιβαία οφέλη με τις γειτονικές χώρες και τους εταίρους μας. Το ίδιο ισχύει και για το Horizon 2020, που πρέπει και αυτό να αξιοποιηθεί με συμμετοχή των Πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων της Περιφέρειας που μπορούν να γίνουν κέντρα αριστείας και έρευνας. Στον τομέα του πολιτισμού η Ε.Ε. διαθέτει σημαντικά κονδύλια τα οποία διαχειρίζεται η ΕΑCEA. Τέλος, θα πρέπει να εξετασθεί και η δυνατότητα υλοποίησης ενός προγράμματος NER 400 που σύντομα θα προκηρυχθεί.
Συμπληρωματικά, είναι σημαντικό να διερευνηθεί και η προετοιμασία ενός μεγάλου σχεδίου ανάπτυξης που θα υποβληθεί για χρηματοδότηση στο Juncker Plan.
Στον τομέα της ιδιωτικής οικονομίας, η Θράκη λόγω της γεωγραφικής της θέσης μπορεί να προσελκύσει μικρομεσαίες επιχειρήσεις με εξαγωγικό προσανατολισμό και βέβαια ως προς αυτό να διδαχθούμε όλοι από τα λάθη του παρελθόντος που δεν πρέπει να αποτρέψουν ένα νέο ξεκίνημα, αρκεί αυτό να γίνει σε σωστή βάση και με όλους τους μηχανισμούς ελέγχου και αξιολόγησης που αρμόζουν. Ο νέος αναπτυξιακός νόμος θα πρέπει να δώσει γενναία κίνητρα στην περιοχή και να προωθήσει πρωτοποριακές δραστηριότητες στο πλαίσιο και της κυκλικής οικονομίας.
Πώς πρέπει να γίνει: διακυβέρνηση, προτεραιότητες.
Επιτρέψτε μου εδώ μια γενικής φύσεως παρατήρηση.
Θεωρώ ότι η Χώρα μας πρέπει να γίνει Ομοσπονδιακό ή οιονεί ομοσπονδιακό κράτος με ενισχυμένες περιφέρειες. Η πρόταση φαίνεται παράτολμη, έχει όμως ως αφετηρία της τις αδυναμίες και την απουσία του αθηναιοκεντρικού κράτους και τις ιδιαιτερότητες της Χώρας μας, με το νησιωτικό της χώρο και τις εκτεταμένες παραμεθόριες περιοχές της. Η Αθήνα είναι πολύ μακριά - στην κυριολεξία αλλά και υπό μεταφορική έννοια - από τις περιοχές όπου χτυπά η καρδιά της Ελλάδας και οι οποίες πρέπει να πάρουν τις τύχες τους στα χέρια τους και να τους δοθεί η δυνατότητα να το πράξουν.
Δεν θα επεκταθώ παραπάνω στο θέμα αυτό που θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο πολλών συνεδρίων.
Θα εστιασθώ στα της Θράκης.
1) Η Θράκη χρειάζεται ένα στρατηγικό σχέδιο, ένα Master plan, για την εκπόνηση του οποίου μπορούν να συμβάλουν οι απανταχού Θράκες, ο καθένας από το μετερίζι του. Ένα στρατηγικό σχέδιο οικονομικής, εδαφικής και κοινωνικής συνοχής το οποίο να επιτρέπει την αξιοποίηση των τεράστιων δυνατοτήτων της και του πληθυσμιακού της δυναμικού, ανεξαρτήτως προέλευσής του. Οι Θράκες είναι Έλληνες πολίτες και πολίτες της ΕΕ, με όλα τα πλεονεκτήματα που αυτό συνεπάγεται.
2) Το στρατηγικό σχέδιο πρέπει να καταγράψει τους πόρους της και όλες τις δυνατότητες ανάπτυξής της:
- Τουρισμός, με έμφαση στον ποιοτικό τουρισμό, τον οικοτουρισμό, γεωργικό τουρισμό, θρησκευτικό τουρισμό κ.ο.κ.
- Ορυκτός πλούτος, υπό την προϋπόθεση της αειφόρου εκμετάλλευσής του, με ευλαβική τήρηση των κανόνων της ΕΕ.
- Εκμετάλλευση του γηγενούς ενεργειακού δυναμικού, λχ. γεωθερμίας, αιολικής και ηλιακής ενέργειας και υβριδικών.
- Εκμετάλλευση από τη διέλευση των αγωγών και τις ενεργειακές εγκαταστάσεις με τη δημιουργία θέσεων εργασίας αλλά και αντισταθμιστικών μέτρων προς τις τοπικές κοινωνίες.
- Αξιοποίηση των λιμανιών της ως κόμβων διαμετακομιστικού εμπορίου και αποθηκών για containers.
- Οικολογική γεωργία, λόγω του πλούτου των εδαφών της και των κινήτρων που δίνει η ΕΕ για την ανάπτυξη βιολογικών καλλιεργειών και προϊόντων.
Με ποιους πρέπει να γίνει: φορείς, συνέργειες.
Η αρχή πρέπει να γίνει από εδώ, από αυτό το συνέδριο. Οι 13 Δήμοι, οι 13 δήμαρχοι, οφείλετε να δώσετε το έναυσμα για την προσπάθεια αυτή. Αρκεί να παραμερισθεί η κακοδαιμονία του παρελθόντος. Στο σύγχρονο απρόβλεπτο και συγκρουσιακό διεθνές περιβάλλον δεν έχουν θέση πολιτικά, κομματικά και προσωπικά συμφέροντα: Αυτά, είναι αποδεδειγμένο ότι δεν οδηγούν παρά μόνο στην παρακμή και την υποβάθμιση.
Οι 13 δήμαρχοι, ασχοληθείτε συστηματικά με τη δημιουργία τεχνοκρατικού μηχανισμού, ο οποίος με την καθοδήγησή σας θα ωριμάσει και θα υλοποιήσει τις παραπάνω προτάσεις.
Από εσάς εξαρτάται η ενεργοποίηση του πληθυσμού, του τοπικού δυναμικού και της ανάδειξης των εξαιρετικών πλεονεκτημάτων της περιοχής.
Στο πλαίσιο αυτού του συνεδρίου, προτείνω να εξετασθεί και η ιδέα δημιουργίας ενός «Πανθρακικού Κοινοβουλίου» με συμμετοχή και των αποδήμων ή έστω ενός Τhink Τank που θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις εμπειρίες και τις διασυνδέσεις των απανταχού Θρακών, σε συνδυασμό και με θερινά πανεπιστήμια (summer universities) για φοίτηση των παιδιών των αποδήμων.
Πολλές από τις ιδέες αυτές μπορεί να φαίνονται ουτοπικές. Είναι όμως πραγματοποιήσιμες. "Δεν υπάρχει δεν μπορώ, υπάρχει δεν θέλω". Όλοι μαζί θα πειστούμε ότι θέλω και μπορώ θα προχωρήσουν χέρι χέρι.
Γιώργος Κρεμλής*
Διευθυντικό στέλεχος στη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλον της ΕΕ
